avtosotekla

Памёр Алесь Зайка, краязнавец з Заполля Івацэвіцкага раёну, які навучыў правільна казаць «Марачоўшчына»

13:28 27 июня 2018
1 061
2
ОБСУДИТЬ
26 чэрвеня не стала краязнаўцы, педагога, збіральніка народных гаворак і фальклору Алеся Фаміча Зайкі, які жыў у вёсцы Заполле Івацэвіцкага раёну. Дзесяцігоддзі ён ездзіў на сваім матацыкле па вёсках, запісваў сталых людзей. Апошнія гады жыцця выдаў шмат кніг, якія тычацца нашага краю.

12 жніўня Алесю Фамічу споўнілася б 70 гадоў.

Аб’ехаў усе вёскі Івацэвіцкага раёну і напісаў іх гісторыю

Алесь Зайка шмат працаваў у архівах, дзе сабраў звесткі пра гісторыю навакольных вёсак. Апроч таго, на матацыкле ён пабываў у кожнай вёсачцы і гутарыў са сталымі людзьмі. У 2012 годзе краязнаўца выдаў кнігу «Населеныя пункты Івацэвіччыны».

З ініцыятывы Алеся Зайкі ў многіх вёсках Івацэвіцкага раёну райвыканкам усталяваў валуны з памятнымі шыльдамі аб першым упамінанні ў гістарычных крыніцах населенага пункту. Стаіць такі валун і ў саміх Івацэвічах каля пошты.

Менавіта да аўтарытэтнага меркавання Алеся Зайкі прыслухоўваліся кіраўнікі райвыканкаму, калі вырашалася пытанне аб наданні назваў новым вуліцам Івацэвічаў. Дзякуючы парадам нашага краязнаўцы ў Івацэвічах з’явіліся вуліцы імя Кастуся Каліноўскага, Міхала Агінскага, Іллінічаў, ды іншыя.

Не толькі чыноўнікі, але і навукоўцы прыслухоўваліся да меркавання Алеся Зайкі. Калі ў 2009 годзе вучоныя Брэсцкага універсітэту рыхтавалі кнігу «Івацэвіцкі раён. Гарады і раёны Берасцейшчыны», то значную частку гэтага выдання склалі працы Алеся Зайкі.

Навучыў правільна казаць «Марачоўшчына»

Шмат Алесь Зайка зрабіў і для радзімы Тадэвуша Касцюшкі. Менавіта ён абгрунтавана давёў, што правільна называць урочышча, дзе стаіць дом -музей Касцюшкі Марачоўшчынай, а не Мерачоўшчынай, як памылкова на польскі манер напісана ў многіх энцыклапедыях.

Алесь Зайка вельмі любіў Косаўшчыну. Плёнам гэтай любові сталі яго кнігі “Дыялектны слоўнік Косаўшчыны” (2011), “Фразеалагічны слоўнік Косаўшчыны” (2013), “Прыказкі і прымаўкі, жарты і каламбуры, прыгаворкі і языкаломкі, вясельныя прымаўкі пры дзяльбе каравая, вітанні і зычэнні, ветлівыя і ласкавыя выразы, засцярогі і прысяганні, праклёны і адкляцці, жартоўныя праклёны і дражнілкі-кепікі, зневажанні і параўнанні, прыкметы народнага календара з Косаўшчыны” (2015).

Алесь Фаміч быў сябрам Саюзу беларускіх пісьменнікаў. За сваю першую кнігу прозы “Дым з коміна” (2011 ) ён атрымаў Берасцейскую мядовую літаратурную прэмію. У 2015 годзе выдаў кнігу кароткай прозы «Чысты чацвер» (2015).

Вялікая страта для нашага краю

Да апошніх дзён Алесь Фаміч працаваў над сваімі кнігамі. Хутка павінна выйсці яго чарговая праца «Мікратапаніміка Івацэвіччыны», якую аўтар ужо не пабачыць…

Пра адыход у вечнае жыццё Алеся Зайкі з сумам выказаліся ў сваіх сетках выбітныя літаратары.

Івацэвіцкі пісьменнік, журналіст Валер Гапееў даўно сябраваў з Алесем Фамічом:

«Чалавек, які не толькі сам любіў сваё, але вучыў іншых любіць. І навучыў мяне любіць сваё. Чалавек, любоў якога матэрыялізавалася ў некалькі краязнаўчых і этнаграфічных кніг. Мабыць, ніводзін раён не мае столькі, колькі наш. Чалавек, які на сваім «Мінскім» аб’ехаў увесь раён мо тройчы, зазірнуў у кожную вёсачку, пагутарыў з жыхарамі, збіраючы адно з галоўных нашых багаццяў — моўнае. У жніўні яму было б толькі 70. Мы планавалі зрабіць… добры і светлы вечар. А жыццё шле нас заўтра на хаўтуры.
———-
Здымак гэтага году. Алесь Фаміч дорыць мне загавораную манету — на грошы. «От пабачыш!» — казаў ён мне і ўсім. — Яе старыя, вельмі моцныя людзі загаворвалі». Адмаўляць у слушнасці ягоных слоў не выпадае — праз колькі месяцаў я атрымаю прэмію Цёткі. Дзякуй, Алесь Фаміч. І бывай…» — выказаўся Валер Гапееў.

З сумам кажа беларускі літаратар Міхась Скобла:

«Адышоў у гаспадарства вечнае Алесь Зайка — краязнавец, пісьменьнік, зьбіральнік моўных скарбаў Заходняй Беларусі. Нават позьняй восеньню яго можна было сустрэць на дарогах Берасьцейшчыны — на сваім старэнькім «Мінску» ён, не зважаючы на холад, ехаў ад вёскі да вёскі, ад хутара да хутара, слухаў людзей, рабіў нататкі, якія потым сталі «Дыялектным слоўнікам Косаўшчыны» (2011), «Фразеалагічным слоўнікам Косаўшчыны» (2014), кнігай «Прымаўкі і прыказкі Косаўшчыны» (2015). На прэзентацыі апошняй у Купалаўскім музеі Алесь Фаміч захоплена расказваў пра сваю новую працу «Мікратапаніміка Івацэвіччыны». Праз які месяц яна выйдзе ў выдавецтве «Тэхналогія», ды аўтар ужо не парадуецца…»

Если вы нашли ошибку, пожалуйста, выделите фрагмент текста и нажмите Ctrl+Enter.

КОММЕНТАРИИ ( 2)

  1. Анна в 18:35

    Царствие небесное…Соболезнование родным…Очень талантливый и интересный человек…по-настоящему любящий родной край…Совсем недавно приезжал на своем мотоцикле ко мне.Сидели в беседке и говорили об Иосифе Шиманчике-фотографе из Коссово Полесского .Подарил мне свою книгу с подписью…




    3
  2. Антаніна Зайка в 19:09

    Сёння 2 ліпеня. Роўна тыдзень таму мы сядзелі з мужам за камп’ютарам і складалі тэматычны слоўнік Івацэвіччыны, дакладней, складаў ён, а я друкавала. І вось няма майго Сашы (сябры звалі яго Алесем). Як цяжка, не выказаць словамі боль душы, немагчыма змірыцца са стратай. Яшчэ раніцай 26 чэрвеня ўсё было добра, у 8 гадзін ён адчуў рэзкі боль, выклікалі хуткую дапамогу, завезлі ў раённую бальніцу. Мы думалі, можа, каменьчык у нырках утварыўся, але дзесьці пад 11 гадзін Саша пазваніў і сказаў, што ў яго праблемы з сэрцам. У час нашай размовы зайшоў у палату ўрач, тэлефон не быў выключаны, і я пачула:”Зайко, у вас тяжёлый случай, надо делать операцию, но в районной больніце мы таких операций не делаем. Если вы согласны, то отправим вас в Брест. Быстро решайте”. Я упрасіла мужа, каб ён даў згоду.
    Прайшло некалькі гадзін, раздаўся званок: гэта быў Алесь. Голас быў слабейшы, ён скардзіўся, што вельмі баліць, паставілі кропельніцу, не павернешся, а боль цярпець немагчыма. Потым быў яшчэ званок:”Тоня, выдай мае кнігі, што ўжо падрыхтаваныя, а што не скончылі, то, можа, хоць у часопісе надрукуюць. Мне будуць рабіць аперацыю ў Івацэвічах, выклікалі спецыялістаў з Брэста”.
    Я была ўпэўнена, што яму робяць аперацыю і не тэлефанавала, і не ехала, бо ў рэанімацыю мяне не пусцяць. А выйшла, што ніхто яму аперацыю не рабіў, урачоў з Брэста выклікалі толькі пасля 15 гадзін. З 11 да 15 нечага чакалі. Чаго? Ён курчыўся ад болю. Пасля 17 гадзін да Сашы паехаў пляменнік. Ён некалькі разоў хадзіў да медсястры на пост, прасіў, каб дзядзьку ўкалолі абязбольваючы ўкол. Яна заявіла: “Он нас за сегодняшний день достал!” Яго не стала ў 19.30. Мне патэлефанаваў урач і паведаміў пра гэта, сказаў, што не паспелі зрабіць аперацыю. А чаму цэлы дзень чакалі невядома чаго? Магчыма, ён мог памерці ў час аперацыі, але была надзея, што абыйдзецца. А самае галоўнае, чаму Алесь паміраў у такіх муках? Няўжо ў наш час няма чым суцішыць боль? Ці гэта ўжо ад людзей залежыць: табе абязболім, а табе не, цярпі. Мой муж быў вельмі цярплівы, і калі ён скардзіўся, што немагчыма трываць боль, то так і было. Як будзе жыць тая медсястра, няўжо яе не будзе мучыць сумленне, што не дапамагла чалавеку ў апошнія хвіліны яго жыцця?
    Алесь ехаў у бальніцу з надзеяй на дапамогу. Ён верыў урачам, нягледзячы на тое, што з-за ўрачэбнай памылкі стаў 20 гадоў назад інвалідам. Кажуць, на ўсё воля Божая, але мы людзі і павінны заставацца імі заўсёды.
    На пахаванне з’ехаліся сябры з Брэста, з Мінска, з Івацэвіч, з Пружан, прыехалі аднакласнікі з Косава, былыя вучні, калегі, прыехалі ўсе родзічы, прыйшлі аднавяскоўцы. Шчыры дзякуй усім, хто раздзяліў наша гора, дзякуй за маральную і матэрыяльную дапамогу.
    Алесь любіў людзей, захапляўся імі, многае яшчэ планаваў зрабіць. Цяпер ужо не зробіць. Вечная яму памяць. Мне трэба навучыцца жыць без яго, толькі я не ведаю, як гэта зрабіць: усё навокал, як было, а яго няма. Жахліва…




    3

Добавить комментарий

ПРАВИЛА КОММЕНТИРОВАНИЯ

ЧИТАТЬ ЕЩЕ СТАТЬИ

1 487
13 сентября 2018 13:53

Следственный комитет подтверждает: в Бресте застрелился сотрудник милиции

Как сообщил официальный представитель управления Следственного комитета по Брестской области Дмитрий Иванюк, устанавливаются обстоятельства смерти милиционера.

225
04 сентября 2018 15:24

Рыбак почувствовал себя плохо, выпал из лодки и утонул в Пинском районе

Как сообщил официальный представитель УВД Брестского облисполкома Сергей Дученко, житель деревни Семеховичи 1955 года рождения рыбачил на озере Горынец 29 августа.

619
28 августа 2018 13:00

У рыбака в Березовском районе унесло течением удочку. Он поплыл за ней и не вернулся

По информации Республиканского государственно-общественного объединения «Белорусское республиканское общество спасания на водах» (ОСВОД), трагедия случилась 26 августа.

149
27 августа 2018 13:46

В Брестском районе мужчина разбился, сорвавшись с крыши

Как сообщил официальный представитель управления Следственного комитета по Брестской области Дмитрий Иванюк, несчастный случай произошел 25 августа в агрогородке Знаменка.

Сообщить об опечатке

Текст, который будет отправлен нашим редакторам: